Onze stelling is dat iedere retrospective die je skipt er één teveel is en sterker: dat het je nog vele gemiste features gaat opleveren. Een goede retrospective is namelijk cruciaal om een scrum team te verbeteren en meer snelheid, efficiëntie en kwaliteit te laten leveren. Je maakt je teams op deze manier iedere sprint weer sterker en sprint deelnemers worden gedwongen om actief na te denken over verbeteringen, zowel over het proces als over zijn of haar eigen rol.

In deze post leggen we uit wat een retrospective is, waarom het belangrijk is en delen we een aantal leuke suggesties om de variatie erin te houden bij de retro’s.

Wat is een retrospective?

Dit is één van de artefacten uit de scrum methode en is een moment wat iedere sprint plaatsvindt in het scrum team. Het is de bedoeling dat je in de retrospective met elkaar als team bezig bent in plaats van dat je met elkaar met het ontwikkelen van features bezig bent. De retrospective is een vast onderdeel van de sprint en is één van de drie belangrijke “verplichte” events. Hierbij is dan ook het gehele team aanwezig, de product owner, het ontwikkelteam en de scrum master.

Als team reflecteer je op de afgelopen sprint en beoordeel je de samenwerking, de sfeer waarin je gewerkt hebt, neem je de ruimte om feedback te geven en te ontvangen en leer je van elkaar.

Zie de retrospective als het centrale bezinningsmoment in de sprint die regelmatig best hectisch is. Om goed te kunnen bezinnen en je vrij te voelen, vinden we het belangrijk om ook een veilige, ontspannen en constructieve sfeer te hebben.

Waarom is de retrospective zo belangrijk?

Je staat stil bij het proces achter het werk wat je levert en dat is minstens zo belangrijk als het resultaat zelf, juist omdat een goed proces een aanjager kan zijn in een goed resultaat.

Naast dat je met elkaar kritisch naar dit soort zaken kijkt, geeft een retrospective ook ruimte om zaken zoals een mening over de werkwijze, een idee voor verbetering, zaken die meer onder de oppervlakte leven, meer expliciet ter sprake te brengen om er in alle rust wat meer verder over door te praten.

Nadat je met elkaar over dit soort zaken hebt doorgepraat ontwikkel je als team inzicht, voorkom je dat je op aannames gaat varen of misschien zelfs overhaaste conclusies trekt. Op basis van de inzichten die je als team opdoet, kun je elke sprint weer nuttige verbeteringen aanbrengen die je hele team vooruit helpen en uiteindelijk zelfs ook die oh zo gewenste features opleveren.

De rol van de Scrum master

Bij de retrospective speelt de scrum master een belangrijke sleutelrol, we noemen de retro dan ook wel eens het feestje van de scrum master! Gedurende de sprint is het de rol van de scrum master om te zorgen dat het team fijn, goed en efficiënt met elkaar en met de klant kan samen werken. De scrum master heeft een scherp oog voor obstakels die de voortgang kunnen verhinderen. Dit kunnen hele praktische obstakels zijn zoals onduidelijke taken of iemand heeft domweg een “off day”.

We werken met mensen en niet met machines, daarom is het ontzettend belangrijk dat we voor én met elkaar een gezond en fijn werk klimaat creëren. Blije mensen produceren nou eenmaal veel meer in dezelfde beschikbare tijd. Gedurende de sprint zal de scrum master overigens als dat kan wel direct handelen en obstakels zoveel mogelijk bespreekbaar maken of direct wegnemen en niet wachten tot de retrospective. Tijdens de retrospective is het vervolgens een goed moment om dit samen na te bespreken en om te zetten in een concreet actiepunt voor de volgende keer, zodat het de volgende keer niet meer gebeurt.

Leuke tips voor goede retrospectives

Om de energie erin te houden, eventjes anders na te denken of nieuwe informatie te verkrijgen proberen we zelf regelmatig wat variatie in de retrospective te houden. Het staat teamleden bij ons ook vrij om met suggesties te komen voor retrospectives, zoals Jonathan Visser recent bijv. “de Retro-box” introduceerde om ervoor te zorgen dat punten die je op dat moment ervaart niet wegzakken of je na een dag of wat denkt van “laat maar”.

Onderstaand een paar variaties die je zou kunnen gebruiken.

De M&M retrospective

Uiteraard hartstikke populair, ook omdat samen eten heel verbindend werkt.

De Scrum Master stopt de inhoud van een zak M&M’s in een pot. Vervolgens wordt elk lid van het scrum team een voor een uitgenodigd om een M&M uit de pot te halen. De kleur van de M&M vertegenwoordigt een categorie vragen waarop een antwoord moet worden gegeven, bijvoorbeeld:

  • Bruin: Wat ging goed, wat moeten we blijven doen?
  • Rood: Wat ging minder goed, waar moeten we mee stoppen?
  • Geel: Wat is een nieuw idee waarmee we direct moeten beginnen?
  • Groen: Welke activiteit moeten we meer doen?
  • Blauw: Welke activiteit moeten we minder doen?

Na het beantwoorden van de vraag, mag de M&M uiteraard opgegeten worden!

Open de doos

Onze eerste retro’s waren eigenlijk altijd gebaseerd op deze vorm. Stop doing, start doing, keep doing. Super simpel, super effectief!

Teken een doos midden op een bord. In deze doos ‘zitten’ alle acties die tijdens de afgelopen sprint hebben plaatsgevonden. De rest van het bord wordt opgedeeld in drie delen.

  • Een “stop” deel, hier worden post-its geplaatst met acties die niet bijdragen aan het doel.
  • Een “doe” deel, hier worden nieuwe acties en ideeën geplaatst die in de toekomst een positieve bijdrage kunnen gaan vormen voor het doel.
  • Een “recycle” deel, hier worden acties geplaatst die het scrum team moet blijven doen om het doel te bereiken.

Een alternatieve manier van deze retrospective vorm is het plaatsen van een fysieke doos in de scrum ruimte. Hierin stoppen de leden van het scrum team gedurende de sprint notities zodra zich iets voor doet dat van belang is voor het functioneren van het team. Tijdens de retrospective wordt de doos geopend en worden deze notities op het bord op de juiste plek geplaatst en kan de restrospective discussie van start gaan.

De zeilboot

Ook één van onze standaard retro-vormen, bovendien een variant die ons (kanban)team Service en Support ook hanteert voor haar retrospectives. Omdat onze Christiaan Vermeer onze rubberduck liefhebber in hart en nieren is, wordt de zeilboot daar natuurlijk vervangen door een prachtige badeend ?

Download deze afbeelding voor in bijv. een Google Jamboard

Aan het begin van de retrospective zorgt de Scrum Master voor een mooie scene van het schip op zee met daarin een aantal onderwerpen zoals een eiland, rotsen, de zon, de wind en in ons geval een mooi vakje voor de actiepunten.

In 5 á 10 minuten plakken alle scrum teamleden individueel op post-its hun antwoord op elk van de vragen:

  • Wat brengt ons dichter bij ons doel, het product wat we voor ogen hebben?
  • Wat kunnen we zien als risico’s (rotsen) in het bereiken van onze bestemming (doel)?
  • Wat houdt ons tegen om vaart te maken, wat is ons of jouw anker?
  • Wat geeft ons wind in de zeilen en brengt ons vooruit?


Na de inputronde is er 5 minuten per persoon tijd om de input bespreken. Ieder teamlid pakt de punten input waar hij of zij meer van wil weten of een opmerking over heeft om te bespreken. Op deze manier worden er een flink aantal verschillende punten op diverse vlakken besproken.

Meer varianten voor leuke vormen van retrospectives?

Wil je meer inspiratie voor leuke varianten? Check dan dit artikel van de Agile Scrum Group eens.

Graag zo'n scrum team voor je aan het werk hebben?

Vertel ons meer over je project en behoeften.

Neem contact met ons op