Gebruikerstesten, voor of na live-gang?

29 May 2026

Hoe wordt je website gebruikt, wat kan er beter? Zijn er belangrijke plekken in je webshop waar je bezoeker er net niet lekker uit komt? Waar gaat het mis, waar liggen er nog extra kansen voor bijvoorbeeld cross-sells of up-sells? Waar zorgt net die ene klik minder voor tóch een conversie? Belangrijke vragen of iedere e-tailer. Een goed antwoord kan een wereld van verschil betekenen. Het liefst zouden wij ook altijd testen en zo moeilijk hoeft het niet te zijn, vraag is wel vaak: test je alles vooraf of ga je in je live-omgeving aan de slag?

Een wereld vol handige tools voor verbetering

Tegenwoordig zijn er allerlei ontzettend handige tools om snel, gemakkelijk en efficiënt gebruikerstesten op te zetten en theorieën te testen. We zijn niet meer gebonden aan dure installaties voor usability-tests, speciale camera's voor eye-tracking, etc. Kortom: de weg om alleen maar goede websites en webshops op te leveren is volledig vrij. Uiteraard is het altijd nog wel de vraag hoeveel tijd en budget je er aan wil besteden. Ga je voor zekerheid en test alles tot in de puntjes nauwkeurig vooraf of ben je pragmatisch en zeg je: stuur mij eerst maar de écht relevante gebruikers. Er zijn meer wegen die tot goede conversie leiden en dit zijn er twee: testen terwijl we al live zijn of testen vóór live-gang. Wanneer je die dure zendtijd hebt ingekocht bij RTL, wil je natuurlijk zeker weten dat je campagne-website helemaal tip-top in orde is, iedere klap moet 100% raak zijn. Maar heb je die nieuwe productpagina ontwikkeld voor je webshop, dan heb je natuurlijk in de eerste plaats al goed nagedacht over hoe je dit qua design goed aanpakt, is ook het design en development (logisch) goed doorgetest en is het daarom prima om je theorie dagelijks te monitoren, analyseren en waar nodig bij te stellen. Het kan allebei.

Van interne review naar externe reviews

Net al even genoemd, maar het is logisch dat we voor oplevering al nauwkeurig onze ideeën en ons uitvoerende werk goed onder de loep nemen. We doen ons best om het bij aanvang al goed te ontwikkelen, ook zonder die gebruikers-reviews. Tools die we gebruiken zijn bijvoorbeeld live-client-reviews via Invision, dit is een tool die wij veel gebruiken voor design en prototyping. Verder maken testen we onze front-end natuurlijk op compabiliteit in alle browsers wat tegenwoordig ook echt geen klein klusje meer is, Browserstack is hierin voor ons onmisbaar.

Wil je zeker weten dat ook de onderliggende code goed is, dan is een nauwkeurige technische check ook wenselijk; dit kan heel makkelijk via Google Pagespeed Insight, hiermee krijg direct een hele prima basic check en om ook op detail-niveau zekerheid te hebben over je code is NewRelic een zeer behulpzame tool.

De tot nu toe genoemde tools hebben eigenlijk alleen maar een intern karakter, maar waar het natuurlijk om draait is de eindgebruiker; wat vinden zij ervan en hoe gebruiken zij je app, website of webshop? De externe review, dit is uiteindelijk waar het om draait en hiervoor is inmiddels dus ook een zeer breed aanbod aan tools. Om het nu even overzichtelijk te houden lichten we voor beide manieren van testen een specifieke tool uit. VWO, een goedkopere tegenhanger van het eveneens sterke pakket aan tools van Optimizely. Allebei een dikke prima, bij Optimizely betaal je misschien wat meer voor de service en ondersteuning. Voor de test vooraf is andere tool weer zeer geschikt: lookback.io

Testen, vooraf of achteraf?

Er zijn een aantal overwegingen te maken en budget, tijd, planning, focus zijn al vrij snel bepalend waar je voor kiest. Het hangt er redelijk vanaf wat de direct impact is van een toch niet helemaal goed functionerende interface of onprettig werkende applicatie. Beide manieren zijn natuurlijk mogelijk en er is niet persé een goede of foute manier, maar het is wel aardig om er over na gedacht te hebben. Achteraf constateren dat je dat ene belangrijke deel toch beter vooraf had kunnen testen is natuurlijk jammer. Wat wel als een paal boven water staat is dat een stuk budget is, wat bij voorbaat al goed besteed is. Als je er vanuit gaat dat de bezoekers wel komen, dan is het nooit weg gegooid geld. De bezoekers heb je in de meeste gevallen maar één keer en dan is het fijn als je ze ook kunt vasthouden.

Testen on the fly

Wanneer je een beetje op het budget wilt letten, maak je waarschijnlijk al snel de keuze om on the fly te testen. Wel zo makkelijk, gelijk de goede doelgroep, de echt relevante bezoekers en nog niet teveel nadenken over het vormgeven van de tests. Dit kan natuurlijk prima en in principe is er ook echt niet veel mis mee, tenzij je voorziet dat het budget voor bijvoorbeeld je Adwords-campagne wel eens hele dure besteedde euro's zouden kunnen zijn.

Hoe dan ook, dát je test is al een goede ontwikkeling. Er zijn genoeg e-commerce ondernemers die helemaal niet testen en daarmee enorme verbeteringen en ook omzet-groei jaren laten liggen. Bovendien is het natuurlijk ook zo dat wanneer je eenmaal iets gelanceerd hebt, je testen ook een wat kleiner karakter krijgen; je hebt eerder de behoefte om je gebruiker gewoon eens aan het werk te zien dan dat je je lang bezig houdt met het ontwikkelen van theorieën. Vaak genoeg zie je al heel snel de belangrijkste obstakels, waarna je de test en de theorie over het resultaat eens wat verder kunt uitdiepen. Via VWO kun je heel makkelijk je live-verkeer monitoren en naast de welbekende click-tales, heatmaps en dergelijke is er een feature om je bezoekersessies compleet op te nemen; VWO Visitor Recordings. Een hele fijne feature om snel en doeltreffend en redelijk diepgaand te kijken.

Testen voor live-gang

Het kan je design enorm verbeteren en met name bij grotere design-klussen is het goed om toch vooraf te doen. Het scheelt je waarschijnlijk heel wat development-uren omdat je hiermee eigenlijk direct een development-ronde schrapt. Je plat uitgewerkte development kun je vrij snel en eenvoudig testen, een eerst versie zonder dat alles onder water ook al helemaal vlekkeloos loopt en naadloos geïntegreerd is, is prima werkbaar voor een test. Lookback, deze lichten we uit omdat ze integreren met één van onze andere lievelingstools, het al eerdere genoemde Invision. Lookback biedt software om tegelijkertijd de gebruiker zelf (via de camera) en het gedrag van de gebruiker op te nemen. Wanneer je een gebruikerstest georganiseerd hebt, is een werkstation met deze software (geschikt voor Mac, Windows maar ook iOs en Android voor mobile testing) ben je eigenlijk wel klaar voor een goede test. Wat uiteraard niet moet ontbreken is een plan, maar daar gaat het nu niet over. Lookback is vooral een manier om feedback te vergaren en een goed ingelichte gebruiker zal zich dus bewust zijn van het feit dat ze feedback mogen geven en zal hier dus ook over geïnstrueerd zijn. Interessant om deze feedback dus ook over een opgenomen sessie ziet, waarbij je het gedrag en de feedback dus ook gezamenlijk kunt analyseren. In principe is het niet heel veel anders dan wat we hierboven omschreven bij VWO visitor recordings, maar is dit principe veel sterker gericht op het vergaren van feedback.

Getest en wat nu?

Je ziet hoe simpel een test kan zijn, daar liggen tegenwoordig de obstakels niet (meer). Vraag is wat je er vervolgens mee doet; verbeteren natuurlijk! Maar ja, wat doe je met die enorme waslijst? Wanneer we vooraf goed gewerkt hebben met bijvoorbeeld alle bovengenoemde tools voor design en development, valt het heus wel mee en voelt het ook niet aan als een bug-lijst. Het zijn waarschijnlijk stuk voor stuk zinvolle suggesties en, omdat ze bij je gebruiker vandaan komen, ook allemaal stuk voor stuk waardevol en relevant.

Hoewel je graag een ultieme gebruikerservaring voorop zet als reden om betere interfaces en user-experiences te bouwen, werkt het helaas niet zo dat deze reden voldoende is om ook aan de slag te mogen. Nee, het is logisch dat je maar één keer je geld kunt uitgeven en het dan ook zinvol is omdat uit te geven aan zaken die ook weer wat opleveren. Bij vooraf testen weet je het niet direct, maar bij on the fly testen kun je al snel een heel behoorlijk gevoel ontwikkelen bij de échte afhaakmomenten.

Waarderen en prioriteren

Probeer je waarnemingen met de grootste impact eens helder met een team van designers, developers, marketing en sales op een rijtje te zetten, te splitsen in quick wins en strong efforts. Vervolgens kun je de lijstje prioriteren op basis van verwachte impact na verbetering. Wanneer je in staat bent om met echte kerncijfers als omzet, bezoektijd, bestelbedrag, maar ook contactmomenten (formulieren of bellen) of het bezoeken van andere kanalen een waarde te geven aan een verbetering, kun je al snel bepalen welke verbeteringen je als eerst zou willen doorvoeren. Door op deze wijze te werken is iedereen zich bewust van de impact, de kansen en ook het vrijwel zekere resultaat. Zo krijg je een prima draagvlak om met elkaar aan de slag te gaan er iets moois van te maken!
Testen. Hoe eerder, hoe beter eigenlijk... Hoewel...? Hoe later op de avond, des te schoner de test.